Rằm tháng giêng
Người Việt từ xa xưa đã có câu tục ngữ: “Lễ phật quanh năm năm không bằng ngày rằm tháng Giêng” để thể hiện tầm quan trọng của ngày lễ này trong văn hoá tín ngưỡng dân tộc. Rằm tháng Giêng còn có tên gọi khác là Tết nguyên tiêu hay Tết thượng nguyên. Vào Rằm tháng Giêng, nhiều chùa lập đàn, tụng niệm và hồi hướng công đức đầu năm, mong cầu phát sinh an lành, hạnh phúc, bởi theo truyền thống Phật giáo, ngày Rằm tháng Giêng là ngày trọng đại và vô cùng đặc sắc, mang ý nghĩa lớn. Vào ngày này, người Việt sẽ thường đi chùa lễ Phật hoặc các đền miếu, di tích lịch sử để cầu bình an, tốt lành cho bản thân và gia đình. Đây cũng là dịp để các thành viên trong gia đình cùng chuẩn bị mâm cơm cúng, đứng trước bàn thờ tổ tiên nhớ về công đức của các bậc sinh thành, nhớ về nguồn cội. Tuỳ vào điều kiện kinh tế và phong tục tập quán mà mỗi gia đình, vùng miền có mâm cỗ cúng khác nhau. Nhưng tựu chung lại đều thể hiện lòng tấm lòng thành kính đối với Phật, thánh, ông bà, tổ tiên. Là dịp để con cháu được thế hệ đi trước trong dòng họ giáo dục về truyền thống văn hoá tâm linh tốt đẹp của dân tộc.
(Ảnh minh hoạ)
Các lễ hội truyền thống
Tại miền Bắc Việt Nam nói riêng và cả nước nói riêng, tháng Giêng còn là thời điểm diễn ra rất nhiều những lễ hội truyền thống. Có những lễ hội đã trở thành di sản phi vật thể cấp quốc gia, cấp quốc tế, được UNESCO công nhận. Không chỉ đem niềm tự hào về nền văn hoá đặc sắc lâu đời, những lễ hội trong tháng Giêng còn là những dịp thiết thực để các thành viên trong gia đình, dòng họ gắn kết với nhau. Các lễ hội nổi bật có thể kể đến như là: Lễ hội chùa Hương (Hà Nội), Lễ hội Yên Tử (Quảng Ninh), Lễ hội đền Gióng (Hà Nội), Hội Xoan (Phú Thọ), Lễ hội Bà chúa Kho (Bắc Ninh), Lễ hội Lim (Bắc Ninh), Khai ấn đền Trần (Nam Định), Lễ hội Tịch điền (Hà Nam), Hội chợ Viềng (Nam Định), Lễ hội Núi Bà Đen (Tây Ninh), Lễ hội cầu ngư (Huế)... Qua các hình thức như du xuân, tham gia vào các trò chơi dân gian cùng nhau trong phần hội (đấu võ, đấu vật, đấu cờ, đu tiên, thi dệt cửi, nấu cơm…), cùng nhau thưởng thức văn nghệ thuộc các Di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại, và cúng bái, dâng hương cầu may cùng nhau, các thành viên trong gia đình, dòng họ sẽ được gắn kết. Thế hệ trẻ sẽ được lắng nghe tiếp thu những kiến thức, giá trị văn hoá quý báu của dòng họ, dân tộc.
(Hội Lim tại Bắc Ninh, nguồn: Ivivu)
Các sự kiện, hoạt động văn hoá mới
Bên cạnh những lễ hội mang giá trị truyền thống và tín ngưỡng lâu đời, hiện nay có không ít những hoạt động, sự kiện văn hoá được tổ chức vào dịp sau Tết bởi các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân thu hút đông đảo sự quan tâm và tham gia của mọi người. Ngày 27/1 tức Mùng 6 Tết Quý Mão, Bảo tàng Hà Nội tổ chức khai xuân gặp mặt đầu năm. Những vị khách “xông đất” đầu tiên được trao lì xì may mắn, các khách mời của buổi gặp mặt được trò chuyện trao đổi cùng các cấp quản lý bảo tàng. Cũng trong không khí Tết đến xuân về, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội đã tổ chức chương trình Tết Việt với chủ đề “Cung đình ngày xuân” với hàng loạt những hoạt động ý nghĩa diễn ra từ trước và sau Tết ngay tại Hoàng Thành Thăng Long. Các hoạt động, sự kiện kể đến bao gồm: Chương trình Xuân quê Hương 2023, Không gian trưng bày Tết Nguyên đán truyền thống (từ ngày 1/1), Không gian trưng bày “Cung đình ngày xuân” (từ 14/1), Trưng bày hoa, cây cảnh chào mừng Xuân Quý Mão 2023, Chương trình biểu diễn múa rối nước, rối cạn và diễn xướng (mùng 2 đến mùng 5 Tết Quý Mão), Lễ dâng hương, khai xuân (30/1, tức Mùng 9 Tết Quý Mão). Các hoạt động đều nhằm phát huy giá trị văn hóa cung đình Thăng Long xưa, hướng về nguồn cội dân tộc.
(Không gian trưng bày Tết Nguyên đán truyền thống tại Hoàng thành Thăng Long)
Tạm kết
Có thể nói, tháng Giêng là thời điểm mà đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của người Việt được thực hành rộng rãi và sôi nổi nhất. Không chỉ là dịp để người Việt bày tỏ lòng biết ơn với sự phù hộ độ trì của ông bà tổ tiên, cầu quốc thái dân an, mùa màng bội thu, các dịp, lễ, tết, sự kiện trong tháng Giêng còn là dịp quan trọng để các thành viên trong dòng họ được đoàn tụ, được gắn kết, được giáo dục về những đạo lý, giá trị tốt đẹp của dân tộc. Nhân dịp này, Việt Tộc xin được chúc toàn thể các dòng họ Việt có một năm mới an khang thịnh vượng, vạn sự như ý. Chúc các dòng họ sẽ có những ngày lễ, hội, tết an lành, ý nghĩa, trong tháng Giêng này.